tedvanlieshout.nu

schrijver, dichter, beeldend kunstenaar

Blackface

with 9 comments

roger_williams_met_zwarte_sintVanaf morgen op CNN Digital (volgens mij is het alleen via internet te zien) een documentaire waarin de Amerikaanse Roger Williams (op de foto links) met humor van leer trekt tegen Zwarte Piet. Wilfred Takken in NRC: ‘Williams heeft inmiddels ondervonden dat Nederlanders dit onderwerp helemaal niet zo grappig vinden. “Toen ik in De Telegraaf Zwarte Piet ‘Holland’s dirty little secret’ noemde, kreeg ik veel haatmail. Ze schreven dingen als: ‘Eet een banaan, jij stomme zwarte aap’. Ik dacht: als Zwarte Piet niet racistisch is, waarom zeggen jullie dan die racistische dingen tegen mij? Toen ik een film maakte over hoe Oeganda homoseksuelen vervolgt en vermoordt, zeiden de Oegandezen ook: ja, maar dat is onze traditie, daar snap jij als buitenstaander niets van.’

Het krijgt wel hilarische trekken als je stelt dat Zwarte Piet ons “vieze kleine geheimpje” is, want het is helemaal niet geheim; het is zo openlijk als maar kan! Het krijgt ook wel iets absurds en lachwekkends als je de manier waarop wij met Zwarte Piet omgaan in één uitspraak koppelt aan het vermoorden van homo’s in Oeganda. Er is toch echt wel een nuanceverschil, en voor wie het niet ziet: in Oeganda háten ze homo’s en brengen ze ze om en in Nederland hóúden ze van Zwarte Pieten en juichen hen toe. – Dat houden van gelijk kan staan aan belediging is voor veel mensen gewoon (nog) niet te begrijpen en de tegenstemmers hebben dáár dan weer geen begrip voor.

Maar ís het racisme? Van Dale: Racisme is de opvatting dat het ene ras superieur is aan het andere en, daaruit voortvloeiend, dat ten aanzien van het ene ras andere maatstaven kunnen (mogen) worden aangelegd dan ten aanzien van het andere; discriminatie op grond van ras; uiting van rassenwaan.

Ik weet het niet. Waar zou het in moeten passen? Hoe? En in welk wettelijk kader? In andere sectoren is dit al eens aan de orde geweest: toen iemand zich online voordeed als een tiener om zo een pedo uit de tent te lokken, werd die pedo niet veroordeeld omdat die tiener niet echt was. In dit geval gaat het om zwarte mensen die niet echt zwart zijn en om die reden kun je volgens mij niet stellen dat het om racisme gaat. In strikte zin zou tégen Zwarte Piet zijn eerder kunnen worden aangeduid als racisme, omdat door de tegenstanders Zwarte Piet wordt gezien als een vertegenwoordiger van zwarte mensen. Dat zij Zwarte Piet kunnen ervaren als beledigend, is inmiddels wel duidelijk.
Voorstanders die beweren dat Piet zwart is vanwege de schoorsteen krijgen van mij geen gelijk, want dat verklaart de zwarte krulletjes, oorringen en rode lippen niet.
Het is heel goed mogelijk dat Zwarte Piet gerelateerd is aan de slavernij, zoals onder anderen door Williams wordt beweerd, maar dan zou het juist een reden moeten zijn om Zwarte Piet in ere te houden, om zo steeds te worden gewezen op en geconfronteerd met dat slavernijverleden. Sommigen beweren dat “zijn knecht staat te lachen” moet worden gelezen als “zijn slaaf staat te lachen” omdat “knechten” tot slavernij brengen kan betekenen. Maar vroeger was een knecht een eerzaam beroep; denk aan boerenknechten. Dat waren geen slaven, al kun je je afvragen of hun arbeidsomstandigheden niet gelijk stonden aan die van slaven. Maar ze konden in ieder geval weg, als ze dat wilden.

Ik heb zelf jarenlang over Sinterklaas en Zwarte Piet geschreven voor Sesamstraat en ik schrok wel even toen de teneur van de discussie suggereerde dat ik een racist zou zijn omdat ik dat heb gedaan. Waar ik me wel medeverantwoordelijk voor voel is de verandering die Zwarte Piet doormaakte van boeman naar vriend van de Sint in de jaren tachtig. Dat is geen vooropgezet beleid geweest, maar “we” vonden toen dat dreigen met de zak en de roe uit de tijd was. Zoals we toen Zwarte Piet veranderden kunnen we dat nu opnieuw doen, en ik vind ook dat het moet omdat mensen er aanstoot aan nemen, en het kán probleemloos, dus waarom zou je het niet doen?

Mijn eigen oplossing zou deze zijn geweest:

In onze taal staat zwart bijna altijd voor iets negatiefs (taal is pas racistisch!): blackmail, zwartrijden, zwartkijken, enzovoort. Maar de zwarte band bij judo is positief, want het hoogst haalbare, en ik zou voor die richting gekozen hebben: Zwarte Piet is zwart omdat hij onzichtbaar over de daken moet kunnen snellen en dat kan niet met een wit gezicht. Pieten die nog niet gekwalificeerd genoeg zijn, zijn wit en geel en groen, conform de banden bij judo, en die werken bijvoorbeeld in het pakjessorteercentrum, maar ze mogen niet de daken op!
Ik geloof dat het Sinterklaasjournaal nu de kant op gaat dat Pieten wit worden omdat ze niet meer door de schoorsteen hoeven. Daar zit een nadeel aan, omdat ongeschminkte Pieten in het buurthuis onmiddellijk herkend worden als tante Truus en de buurman van schuin tegenover. – Ik zou dus de kleur niet hebben weggehaald, maar de kenmerken die ervaren worden als racistisch.
En van ‘zijn knecht staat te lachen’ zou ik maken: ‘zijn vriend staat te lachen en roept ons reeds toe.’ Hebben we daar ook eindelijk eens duidelijkheid over.

Written by Ted

29 november 2015 bij 08:59

Geplaatst in Diversen

9 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Creatieve oplossing. Sta je niet in de Piet-glossy?

    Paula Wielders

    29 november 2015 at 09:49

  2. Nooooooit van gehoord.

    Ted

    29 november 2015 at 09:57

  3. De ‘vergissing’ die Williams maakt is dat hij het gehate Amerikaanse ‘Blackface’ 1 op 1 overzet op Zwarte Piet en en passant alle Amerikaanse haat daartegen in onze culturele werkelijkheid probeert te proppen. Dan giet hij daar ook meteen een bende Amerikaans politieke correctheid overheen en dan claimt hij zijn gelijk. Dat zijn nogal wat transities. Opmerkelijk is ook dat hij pas op het idee kwam hier een documentaire over te maken toen zijn Amerikaanse vrienden hem er op wezen. Toen hij hier was kwam hij niet zelfstandig op dat idee; waarmee bewezen is wat jij zegt: hier is Zwarte Piet niet kwalijk bedoeld.

    Pascal van den Noort

    29 november 2015 at 10:26

    • Voorheen was Zwarte Piet bedoeld om af te schrikken, Pascal. Als je niet gehoorzaam was kwam Piet met de zak en de roe. Dus toen was hij wel degelijk negatief bedoeld. Als dat zo gebleven was zouden nu veel meer voorstanders begrijpen waarom een deel van de gemeenschap moeite heeft met Zwarte Piet. Daar staat tegenover dat sommige tegenstanders de ontwikkeling die Piet heeft doorgemaakt niet hebben gevolgd of niet hebben willen volgen en bij Piet denken aan een negatief stereotype.

      Ted

      29 november 2015 at 11:43

  4. Hoi Ted,

    bij het schrijven van Het Gouden Boek van Sinterklaas (2005) spraken Sinterklaas en ik af dat we in het boek niet meer over Zwarte Piet, maar uitsluitend over Piet zouden spreken. Dit had niet met racisme te maken, maar met fatsoen. We spreken immers ook niet meer over Rooie Kees, Kale Bert of Schele Annie, waarmee ik bedoel dat het opnemen van iemands uiterlijk in zijn aanspreeknaam niet meer van deze tijd is. Het was dus Piet, maar door de slavernij-discussie is het nu weer Zwarte Piet.

    Dat Zwarte Piet uit slavernij voortkomt is overigens te verdedigen. Sinterklaas kwam al sinds de 15e eeuw naar ons land toe, maar was altijd alleen. Pas in 1852 kwam in Amsterdam voor het eerst een Zwarte Piet op het toneel, als knecht en boeman. In die tijd woedde in Nederland de discussie over het afschaffen van de slavernij. Nu was de slavernij in die periode bijna volledig in handen van 5 Amsterdamse handelshuizen, zodat niet valt uit te sluiten dat die de opinie hebben proberen te beinvloeden door zwarte personen op te voeren die eerder chimpantiek dan symphatiek overkwamen.

    Wat we hier verder mee moeten? Ik denk dat we eerst moeten accepteren dat bij het ontstaan van Zwarte Piet er wel degelijk racistische motieven een rol kunnen hebben gespeeld. Dat dit tegenwoordig niet meer zo is valt te hopen, maar als je kijkt wat degenen naar hun hoofd krijgen die Piet een ander kleurtje willen geven heb ik zo mijn twijfels. Misschien moet de hele discussie worden toegespitst op een andere persoon, die dan als bliksemafleider gaat fungeren. Ik denk dan aan Thorbecke. Thorbecke is voor veel Nederlanders heilig, omdat hij ons de democratie zou hebben gebracht. Volstrekte onzin: Thorbecke zorgde ervoor dat ongeveer 2,5% van de Nederlanders (uitsluitend de meest vermogenden) stemrecht kreeg, met de belofte dat dit in fasen uitgebreid zou worden. Vervolgens ging Thorbecke die uitbreiding tegenwerken, omdat die voor zijn partij nadelig kon uitpakken. Bij de afschaffing van de slavernij speelde hij een nog smeriger rol. Hij was – als liberaal – tegen slavernij, maar wilde – als liberaal – ook de bezitsrechten van de slavenhouders niet aantasten. Hiermee wist hij de slavernij bijna 15 jaar in stand te houden, wat aan Multatuli de verzuchting ontlokte: zo liberaal als een aal. Na afschaffing van de slavernij kwamen de slaven overigens niet vrij. Thorbecke had bepaald dat de slaven hun eigenaar schadeloos moesten stellen, door nog tien jaar zonder loon voor hem te werken.

    Als we nu eens een actie begonnen om zoveel mogelijk straatnaambordjes waarop de naam Thorbecke voorkomt van de muur te schroeven en op een centrale plek ten toon te stellen? Dan kunnen de actievoerders hun gram kwijt en kan iedereen even nadenken over waar we nu eigenlijk mee bezig zijn.

    Peter Smit

    29 november 2015 at 11:21

  5. Wat denk je van de religieuze geschriften als het Oude en ook het Nieuwe Testament? Daarin wordt slavernij opgevoerd als volstrekt aanvaardbaar, zolang je leden van het eigen volk maar niet aan je onderwerpt. Als goed gelovige had je naar de letter van de Heilige Geschriften van je geloof te leven, en dus behoorde slavernij tot iets dat men doodgewoon en rechtvaardig vond. In díé context is het te begrijpen dat Thorbecke niet dacht zoals wij, maar als mensen van zijn eigen tijd.

    Ted

    29 november 2015 at 11:50

    • Je haalt nu wel wat tijden door elkaar, Ted. In het midden van de 19e eeuw begonnen landen als Frankrijk en Engeland met het afschaffen van de slavernij, omdat het naar hun opvattingen niet meer door de beugel kon. Nederland kwam daar pas veel later mee, onder meer door de tegenwerking van Thorbecke. Koning Willem de Derde – ook wel Koning Gorilla genoemd – was bijvoorbeeld fel tegen slavernij gekant. Overigens was bij het begin van de Republiek, tussen 1568 en 1630, slavernij hier verboden. Het werd pas toegestaan nadat er delen van Zuid Amerika (o.a. het huidige Suriname) door Nederland werden ingenomen. Thorbecke heeft de slavernij louter om economische redenen in stand gehouden, terwijl hij wist dat het systeem onmenselijk en uit de tijd was.

      Peter Smit

      29 november 2015 at 12:10

  6. Ik heb er moreel moeite mee om mensen uit een andere tijd te veroordelen op grond van huidige maatstaven. Daar staat wel tegenover dat ook de huidige politici handelen in de geest van economische-belangen-boven-alles. Denk aan de Nederlandse wapenverkoop aan landen die we veroordelen omdat ze wapens gebruiken.

    Ted

    29 november 2015 at 14:35

    • Ook naar de maatstaven van toen kon slavernij niet door de beugel. De meeste kerken waren bijvoorbeeld tegen. Slaven kregen kinderen, en die kinderen waren handelswaar. Vanaf een jaar of tien – soms nog eerder – konden ze verkocht worden aan een andere plantagehouder. Omdat de meeste Nederlanders uit die tijd nog nooit een neger hadden gezien, konden ze niet goed oordelen wat dat nou was, een neger. Door Zwarte Pieten ten tonele te voeren kregen ze een beeld, maar dat was geen fraai beeld. Het is niet zeker dat het met opzet zo gebeurd is, maar je kunt het niet uitsluiten.

      Ik ben overigens benieuwd wat jij ervan zou vinden als er op tv een blijspel of sketch uit de jaren zestig zou worden opgevoerd, waarin homo’s belachelijk werden gemaakt. Als jij je daaraan zou storen, zou ik – als ik in de positie was om zoiets tegen te houden – daar wel degelijk goed naar luisteren. Het tijdperk van de discriminatie ligt nog maar kort achter ons.

      Peter Smit

      29 november 2015 at 16:03


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: