tedvanlieshout.nu

schrijver, dichter, beeldend kunstenaar

Overheid ondergraaft Leenrecht

with 2 comments

dbosDe overheid heeft bepaald dat kinderen gratis boeken mogen halen bij de bibliotheek, maar geen gratis brood mogen halen bij de bakker. Om de makers van die boeken te compenseren is het leengeld ingevoerd, zodat schrijvers, vertalers, tekenaars en vormgevers toch iets verdienen aan de boeken die ze maken. Dat geld wordt betaald door de bibliotheken die de boeken uitlenen.
De overheid heeft besloten dat schoolbibliotheken géén leengeld hoeven te betalen. Daarom verhuizen gewone bibliotheken steeds meer boeken naar schoolbibliotheken, zodat ze schrijvers en tekenaars geen geld meer hoeven te betalen voor hun werk. Dat doen de bibliotheken niet omdat ze een hekel hebben aan boekenmakers, maar omdat ze moeten bezuinigen. De overheid vindt die handelwijze goed, omdat boeken lézen nu eenmaal heel belangrijk gevonden wordt, maar boeken schríjven niet. Daarom mag het geen stelen heten, maar eerlijk is het natuurlijk niet.

Lees hier of hieronder het artikel dat de Stichting Leenrecht over deze kwestie schreef:

Solide basis voor leenrecht verdwijnt
  Onderzoek OCW leidt niet tot gewenste inzicht

Het huidige vergoedingenstelsel voor het uitlenen van boeken via de bibliotheek is onhoudbaar geworden. De belangrijkste oorzaak is dat er veel minder uitleningen worden geregistreerd en dat levert veel minder geld op voor auteurs. Daarnaast is de impact van nieuwe ontwikkelingen, zoals het uitlenen van e-books en de sterke opkomst van de Bibliotheek op school, nog niet verwerkt in het leenrechtstel. Ook na het verschijnen van het OCW-rapport is er onvoldoende inzicht in de precieze omvang en ontwikkeling van uitleningen. Dit stelt Stichting Leenrecht in reactie op het vrijdag jl. verschenen OCW-rapport: ‘Onderzoek naar de ontwikkeling van leenrechtvergoedingen 2006-2015’.

Een jaar geleden besloot het ministerie van OCW in overleg met Stichting Leenrecht en de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB), om nader onderzoek te doen naar de fors dalende opgaves van uitleningen. Het zojuist verschenen rapport roept naar het oordeel van Stichting Leenrecht helaas meer vragen op dan het beantwoordt.
Vooral kinderboekenschrijvers dupe  

Bij de start van Stichting Leenrecht was het uitgangspunt dat 5% van de exploitatiekosten van de bibliotheek via het leenrecht gecompenseerd zou worden aan auteurs en andere rechthebbenden. Een tegemoetkoming voor gederfde inkomsten in ruil voor het recht van de bibliotheek om boeken te mogen uitlenen. Nu, ruim twee decennia later, is deze compensatie mede door de nieuwste ontwikkelingen gedaald tot ongeveer 2,5%.

In cijfers: leverden 158 miljoen uitleningen voor boeken in 1995 nog 40 miljoen gulden op aan leenrecht (nu met inflatie € 23 miljoen), 69 miljoen uitleningen leveren nu nog maar € 9 miljoen op. Met name kinderboekenschrijvers zijn nu de dupe. Dit staat haaks op de behoefte aan goede ondersteuning van de leesvaardigheid.

Verschuivingen in uitleningen

De traditionele uitleenrol van bibliotheken verandert. Bibliotheken faciliteren steeds meer locaties, zoals zorginstellingen en scholen. In het geval van de scholen waren dat voorheen kleinschalige ‘schoolbibliotheekjes’ gerund door een vrijwillige ouder, die vallen mede daarom sinds medio jaren ’90 onder de onderwijsvrijstelling. Tegenwoordig is dat een professioneel programma, genaamd de Bibliotheek op school (dBos), die als complete dienst wordt geleverd door de lokale bibliotheek. Niet in alle gevallen vindt hier registratie plaats van uitleningen. Ook zijn er schoolbibliotheken met openstelling voor volwassenen. Door de onderwijsvrijstelling kan daardoor de situatie ontstaan dat hetzelfde boek geleend door hetzelfde lid bij uitlening via de bibliotheek in de stad wel en via de school geen leenrecht oplevert. We staan nog maar aan het begin van deze ontwikkeling, het aantal uitleningen via scholen steeg volgens het rapport van 1,5 miljoen in 2014 naar 4 miljoen in 2015. Het snel oplopende verschil tussen de cijfers van CBS en Stichting Leenrecht bevestigen deze ontwikkeling. Voor bijsturing op de huidige situatie is een goed inzicht in alle uitleningen nodig. Het rapport biedt die duidelijkheid wat Stichting Leenrecht betreft niet en kan dus ook niet leidend zijn voor de vervolgstappen.

Voorzitter Diederik van Leeuwen van de Stichting Leenrecht: ‘Een sterk leenrechtstelsel is een gezamenlijk belang van betrokken partijen. Alleen, de verhoudingen zijn scheef gegroeid en het leenrecht is niet ingericht op de nieuwste ontwikkelingen. Daarom hebben we de minister van OCW gevraagd te zorgen voor maatregelen. De betrokkenen kunnen zelf werken aan eenduidige registratie van alle uitleningen. De regierol van OCW is onmisbaar, financiële compensatie broodnodig en inhoudelijke aanpassing van bestaande afspraken zelfs onvermijdelijk’.

De reactie aan de minister en een toelichting op de belangrijkste inhoudelijke kritiekpunten op het OCW-rapport kunt u hier downloaden.

Het OCW-rapport ‘Onderzoek naar de ontwikkeling van leenrechtvergoedingen 2006-2015’ kunt u hier downloaden.

Written by Ted

26 juni 2017 bij 07:35

Geplaatst in Diversen

2 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. http://www.markdeckers.net/2017/06/de-panama-papers-van-de-bibliotheken.html?m=1

    Ted, wat een voor mij onterechte conclusie. Zuur. Bibliotheken hebben bibliotheken op scholen om het leesplezier te bevorderen. Niet om het leenrecht te ontlopen. Onze bibliotheek en zie de blog van Mark,velen met ons, betalen gewoon leenrecht.

    Conny Reijngoudt

    26 juni 2017 at 23:00

  2. Dank voor je aanvulling, Conny. Ik heb het stuk gelezen en daarin staat hetzelfde als wat ik betoog: ‘En overigens: schoolbibliotheken vallen (in veel gevallen) onder een legale uitzondering van het leenrecht.’
    ‘Bibliotheken zeggen: wij werken om goede redenen samen met scholen. Kinderen leren beter lezen en worden beter in taal. Bij-effect is dat we niet meer onder het leenrecht vallen. De rechthebbenden redeneren anders: bibliotheken verplaatsen hun uitlening naar scholen om hun kosten te verlagen en wij hebben daarvan een schadepost. Ik vraag u: welke versie van de werkelijkheid is waar? Ik weiger te geloven dat bibliotheken moedwillig vestigingen sloten om onder het leenrecht uit te komen. De vestigingen zijn gesloten doordat gemeenten zwaar hebben bezuinigd. Daar hebben bibliotheken zwaar onder geleden: er zijn vele honderden bibliothecarissen zijn ontslagen in de afgelopen jaren.’
    Dat de auteur weigert te geloven maakt de conclusie dat bibliotheken hun uitleningen verplaatsen naar schoolbibliotheken niet onwaar. De reden waaróm bibliotheken dat doen is niet zo heel relevant; ook schrijvers denken niet dat bibliotheken het doen om schrijvers dwars te zitten, laat staan dat bibliothecarissen zélf verantwoordelijk zijn voor het beleid. Ik zeg daarover: ‘Dat doen de bibliotheken niet omdat ze een hekel hebben aan boekenmakers, maar omdat ze moeten bezuinigen.’

    Ted

    27 juni 2017 at 08:23


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: