tedvanlieshout.nu

schrijver, dichter, beeldend kunstenaar

Kunst als zondebok, kunst als offerlam

with 4 comments

James_Baldwin_5_Allan_WarrenIn mijn stukje van eergisteren betoogde ik dat kunst misbruikt wordt om de woede van het publiek op te koelen. In Engeland werd het beeld van een slavendrijver vernield en in Nederland riep de jeugdburgemeester schertsend op om de Amsterdamse gevels neer te halen.

Ik dácht eigenlijk dat iedereen het met mij eens zou zijn, maar dat bleek bepaald niet het geval. De discussie – vooral op Facebook – verschoof al gauw van de weerloosheid van kunst naar de vraag of het geoorloofd is om naar believen van burgers kunstuitingen te vernielen. Jazeker, stelde menigeen. In het kader van het doel dat de middelen heiligt mag kunst- en cultuurgoed worden vernield. Dat kunstwerk moet dan wel in de openbare ruimte staan. Niemand riep op de musea in te gaan om afbeeldingen van tirannen en dictators te vernielen. En bij vrijwel iedereen bleek een zeker idealisme de drijfveer, althans de wil om blijk te geven van een mening die overeenkomt met wat sociaal wenselijk of politiek correct is.

De stelligheid waarmee men bereid is om kunst en cultuurgoed op te offeren, verbaasde me. Dat had ik niet gedacht. Misschien dom van mij, want het is van alle tijden. Bijna alle vernietiging van kunst en cultuur – waarmee ik natuurlijk geen ordinair vandalisme bedoel – is ooit ingegeven door een of ander idealisme: de beeldenstorm, het verbranden van “entartete Kunst”, het opblazen van de boeddhabeelden van Bamiyan, het kapotschieten van Palmyra. Voortschrijdend inzicht heeft vaak geleerd dat het heilige doel niet gehaald is en dat de middelen voorgoed verloren zijn.

Waarom moet nu juist kunst het ontgelden? Omdat we kunst niet helemaal serieus nemen. Als demonstranten met hun fikken zitten aan spullen die we zelf behoeven, begeren of beschermen – consumptieartikelen, onroerend goed – zijn we verontwaardigd, maar als demonstranten kunst vernielen gaat het niet om iets dat we zelf zouden willen hebben en treedt een ander mechanisme in ons in werking: vergoelijking. Het was toch een lelijk beeld! Het was propaganda! Het was een eerbetoon aan een slavendrijver! Allemaal argumenten die bedoeld zijn om het eigen geweten een loer te draaien, want iets dat niet van jou is kapotmaken mag, ook in moreel opzicht, niet.

De beelden in de openbare ruimte herinneren ons aan het goede dat in het verleden is verricht en ook aan het slechte dat is gedaan. Het is niet óns recht om te beslissen wat daarvan door mag naar de toekomst en wat uit de geschiedenis moet worden gewist. Wij hebben de plicht om ons erfgoed uit te breiden en door te geven aan onze nazaten, zodat die er op hun beurt voor kunnen zorgen. Zodat ook hun nakomelingen, net als wij nu, kunnen genieten van de pracht en praal die in musea uitgestald is en die gemaakt is ter ere van dictators en tirannen. En kunnen we een kunstwerk nu niet dulden in de openbare ruimte, dan behoren we er verantwoordelijk mee om te gaan door het elders neer te zetten, desnoods in een depot, opdat het bewaard blijft voor latere generaties.

Natuurlijk ben ook ik tegen racisme. Maar ik zie niks in het omtrekken van standbeelden die er ook niks aan kunnen doen wie ze voorstellen. Ik zie niets in het aanwijzen van kunst als zondebok en het aanwijzen van kunstwerken als offerlam. Wie werkelijk iets wil bijdragen aan de strijd tegen racisme maakt niet kapot, maar maakt heel. Die schept. Die schept ruimte voor zwarte kunstenaars om hun ideeën vorm te geven, in galeries, musea, boekhandels, bibliotheken, theaters en jazeker: de openbare ruimte. Neem kennis. En als je werkelijk niet weet waar je moet beginnen, begin dan bij de B van James Baldwin. Lees een van zijn boeken of huur voor twee euro via YouTube de documentaire I am not your negroe. Of kijk, als je er geen cent voor over hebt, gratis naar dit prachtige gesprek uit 1965.

Written by Ted

10 juni 2020 bij 11:12

Geplaatst in Diversen

4 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. de documentaire I am not your negro is op uitzending gemist nog te zien: 2doc van 2 juni

    L.A.

    10 juni 2020 at 20:00

  2. Maar Ted, als we kunst net zo belangrijk vinden als “onroerend goed” (voedsels, consumptieartikels), is dan een beeld dat de vernietiging van mensen symboliseert (bijvoorbeeld, rond 20 000 dode lichaams werden van de Royal Africa Company van transportschippen gegooid) niet net zo gevaarlijk als een echt voorwerp die vernietigt, zoals een geweer of een bom? Juist omdat kunst dezelfde waarde heeft, dezelfde kracht, dezelfde gevaar als echte dingen.
    Als een bevolkingsgroep systematiek eten en water geweigerd wordt, en die uiteindelijk zeggen: we nemen ons dat nu – dan stellen ze de wetten en de moraal van het systeem op hoofd en dat is noodzakkelijk, maar ze maken daarbij ook dingen kapot en dan moet de vraag naar “goed en kwaad” opnieuw gesteld worden. Ja natuurlijk zeggen we: jammer dat het anders schijnbaar niet kon.
    En nu hebben antiracisten een openbaar ruimte voor kunst voor zichzelf genomen, omdat ze niet meer beleefd wilden vragen en wachten. En nu moet de wereld zich met de achtergronden bevatten, ook kunstliefhebbers. Zoiets heeft toch altijd meer achtergrond dan we denken?

    Annina

    11 juni 2020 at 16:20

    • Tot het erfgoed behoort alles wat is gecreëerd, ook wat we misschien niet zo mooi vinden of niet begrijpen. Veel kunst krijgt pas later betekenis omdat de waarde ervan in het licht staat van een zienswijze die niet beïnvloed wordt door de waan van de dag. Ik snap heus wel dat mensen beelden willen vernielen omdat het een manier is om ongenoegen te laten blijken en onrecht aan de kaak te stellen, maar het is wel een heel makkelijke manier: iets kapotmaken haalt het nieuws van 8 uur wel en iets heel maken haalt het journaal niet.
      Als je kijkt naar de reacties op mijn betoog op Facebook blijkt dat de meeste mensen mijn stuk niet gelezen hebben, maar reageren op de verhitte discussie of op de reactie van iemand anders, met als resultaat dat het líjkt of ik iets onbetamelijks heb gezegd. Dat ik adviseer om ruimte te geven aan zwarte kunstenaars en kennis te nemen van hun werk zie je in geen enkele reactie terug, omdat het is ondergesneeuwd onder het geweld van de vergoelijking en zelfs verheerlijking van vernieling.

      Ted

      11 juni 2020 at 16:37

  3. Beter dan die beelden te vernietigen zou zijn er een ander beeld naast te zetten dat de slachtoffers eert. In München (en eigenlijk in vrijwel alle grote Duitse steden) staan legio monumenten voor slachtoffers van de Nazi’s. En voortdurend zijn leraars en leraressen met kinderen op stap door de stad om uit die monumenten lessen te trekken.
    Standbeelden vernietigen betekent geschiedenisvervalsing. We willen kennelijk alleen maar een geschiedenis die ons behaagt, zonder de donkere kanten ervan. Binnenkort zijn er nergens meer beelden of straatnamen van slavendrijvers. Er was dus bij ons toch geen slavenhandel!…

    Willie van Peer

    16 juni 2020 at 09:38


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: