tedvanlieshout.nu

schrijver, dichter, beeldend kunstenaar

De kleur van de harmonie

with 3 comments

pexels-photo-3851254.jpeg

Foto door Pressmaster op Pexels.com

Ik heb zojuist de reacties gelezen die Dolf Verroen de afgelopen tien dagen voor zijn snufferd kreeg op zijn Facebookpagina. Het ging over zijn boek ‘Slaaf kindje slaaf/Hoe mooi wit ik ben’. Voor wie het niet kent: het is een boek waarin Dolf vanuit het perspectief van een wit meisje vertelt hoe gruwelijk mensen van kleur het hadden in de tijd van de slavernij. Het bleek dat bijna iedereen die er een negatief oordeel over had het boek niet had gelezen en het uit protest tegen racisme ook niet wilde lezen. Sommigen die wel de moeite hadden genomen kwamen tot de conclusie dat het boek wel degelijk antiracistisch is, maar gericht op een publiek van witte lezers en daardoor minder geschikt voor jonge lezers van kleur die zonder begeleiding van volwassenen aan het boek beginnen. Dolf wordt bij nader inzien verweten dat hij in 2006 niet de tegenwoordigheid van geest had om een ánder verhaal te schrijven.

Als ik het zo formuleer klinkt het allemaal best wel redelijk van toon, maar wie de reacties op de Facebookpagina van Dolf Verroen leest, schrikt zich het leplazarus over het banale niveau van de “discussie”. Je wordt er somber van over de kansen die we hebben om gezamenlijk iets tegen racisme te doen. Het elkaar met priemende wijsvinger en op bijtende toon in polariserende kampen drijven maakt de dialoog volstrekt onmogelijk. Na lezing van de vulgaire reactiestroom is het enige dat hoopvol stemt, dat ondanks onze verschillen in huidskleur we eensgezind zijn over de kleur waarin we elkaar onderschijten. Voorlopig lijkt die harmonie het hoogst haalbare. Maar het is een begin.

==

In NRC stond gisteren een open brief die me uit het hart gegrepen is. Ik neem hem hier over. Onder de titel ‘Bestrijd racisme, maar kom niet aan het vrije woord’ betogen 153 kunstenaars en journalisten dat hoe noodzakelijk de strijd voor raciale en sociale rechtvaardigheid ook is, die niet mag leiden tot onverdraagzaamheid en represailles:

Onze culturele instituties beleven een moment van beproeving. Een krachtige roep om raciale en sociale rechtvaardigheid leidt tot de hoognodige eis van hervorming van de politie, samen met een bredere oproep tot meer gelijkheid en integratie in onze hele samenleving, niet in de laatste plaats in het hoger onderwijs, de journalistiek, de liefdadigheid en de kunst. Maar die noodzakelijke herijking leidt ook tot een versterking van een nieuwe reeks morele standpunten en politieke stellingnames, die onze normen van een open debat en tolerantie van verschillen neigen te verzwakken, ten gunste van ideologisch conformisme. Die eerste ontwikkeling juichen wij toe, tegen de tweede willen wij onze stem verheffen. De illiberale of onvrijzinnige krachten winnen overal ter wereld terrein en hebben een machtige bondgenoot in Donald Trump, die een reële bedreiging voor de democratie vormt. Maar het verzet mag niet verharden tot dogma of dwang – iets wat door rechtse demagogen nu al wordt uitgebuit. De democratische integratie die wij willen is alleen te bereiken als we ons uitspreken tegen het onverdraagzame klimaat dat aan alle kanten is ingetreden.

De vrije uitwisseling van informatie en ideeën, de levensader van een liberale samenleving, wordt met de dag verder beknot. Ook al zijn we die censuur gaan verwachten van radicaal-rechts, ze verspreidt zich ook breder in onze cultuur: een onverdraagzaamheid jegens andersdenkenden, een mode van publieke schandpalen en verkettering, en de neiging complexe beleidskwesties in verblindende morele zekerheid te laten oplossen. Wij eren de waarde van stevige en zelfs vinnige tegenspraak van alle kanten. Maar inmiddels horen we maar al te vaak oproepen tot snelle en strenge vergelding in reactie op vermeend ontoelaatbare uitingen en meningen.

Verontrustender is nog dat leiders van instituties in een panische poging tot schadebeperking overhaast onevenredige straffen opleggen, in plaats van weloverwogen te hervormen. Redacteuren worden ontslagen omdat ze omstreden stukken plaatsen, boeken teruggetrokken wegens vermeende onwaarachtigheid, journalisten mogen niet over bepaalde onderwerpen schrijven, hoogleraren krijgen last omdat ze in hun colleges uit bepaalde romans citeren, een onderzoeker wordt ontslagen na verspreiding van een academische peer reviewed studie en bij organisaties wordt de leiding aan de dijk gezet om iets wat soms alleen maar een onhandige vergissing is.

Wat de argumenten bij elk specifiek incident ook zijn, het gevolg is dat gaandeweg steeds minder kan worden gezegd zonder de dreiging van represailles. We betalen nu al de prijs van een grotere risicomijding onder schrijvers, kunstenaars en journalisten die vrezen voor hun bestaan als ze afwijken van de consensus of zelfs met onvoldoende geestdrift in de pas lopen.

Deze verstikkende atmosfeer zal uiteindelijk het wezen van onze tijd schaden. De beperking van het debat, door een repressieve overheid dan wel een onverdraagzame samenleving, schaadt steevast de mensen die geen macht hebben en beperkt ieders vermogen tot democratische participatie. Slechte ideeën worden bestreden door ze te ontkrachten, te weerspreken en te weerleggen, niet door erover te zwijgen of ze weg te wensen.

Wij nemen afstand van elke valse keuze tussen rechtvaardigheid en vrijheid, die zonder elkaar niet kunnen bestaan. Als schrijvers hebben wij een cultuur nodig die ons ruimte laat om te experimenteren, risico’s te nemen en zelfs fouten te maken. We moeten de mogelijkheid behouden het zonder ernstige professionele gevolgen te goeder trouw oneens te zijn. Als wij niet zelf verdedigen waar ons werk nu juist van afhangt, mogen we niet verwachten dat het publiek of de staat dit wel voor ons verdedigt.

George Packer The Atlantic, Noam Chomsky MIT, David Brooks New York Times, J.K. Rowlingschrijver, Ian Buruma Bard College, Margaret Atwood schrijver, Wynton Marsalis trompettist, Salman Rushdie schrijver, Kamel Daoud schrijver, Anne Applebaum journalist, Arlie Russell Hochschild socioloog, Garry Kasparov politicus, Kim Ghattas journalist, Daniel Kehlmannschrijver, en 139 andere journalisten, schrijvers, wetenschappers en kunstenaars ondertekenden deze brief, die ook verscheen in Harper’s Magazine.

==

Vandaag verscheen als reactie onderstaande ingezonden brief in dezelfde krant. Ik laat, zonder commentaar van mijn kant, lezen wat het commentaar van Naz Taha is:

Met enige verontwaardiging las ik de open brief van 153 kunstenaars en journalisten (Bestrijd racisme, maar kom niet aan het vrije woord, 8/7). Alles mogen zeggen betekent hier vooral mogen beledigen, kwetsen en discrimineren zonder daar kritiek op te krijgen.

Begrijp me niet verkeerd. De vrijheid om te zeggen wat je vindt kan nooit groot genoeg zijn. Het vrije woord garandeert immers dat mensen zonder vrees voor vervolging hun mening tot uitdrukking kunnen brengen in gesprekken en gedrukte tekst, in liedjes, op de radio en op internet. Die vrijheid dient het debat en daarmee de waarheidsvinding in de samenleving. Het is de heilige graal van wat we hier ‘de vrije wereld’ noemen: het deel van de wereld waarin men niet onder een dictatoriaal regime hoeft te leven. Maar zeggen wat je wilt, betekent niet dat je niet mag worden aangesproken op je opvattingen. Ja, je mag zeggen wat je wilt, maar iemand anders mag ook wat terugzeggen. Wie met een beroep op de vrijheid van meningsuiting racistische of transfobe uitspraken doet en stelt dat hij of zij daar niet op mag worden aangesproken, misbruikt het begrip, waardoor het zijn positieve bijklank verliest. Als iemand alles zegt wat hij vindt, dan moet hij anderen diezelfde ruimte gunnen. Het feit dat Harry Potter-auteur J.K. Rowling de brief heeft ondertekend, spreekt boekdelen. Rowling liet zich herhaaldelijk transfoob uit en moet nu op de blaren zitten: van haar grootste fans tot de haast volledige cast van de Harry Potter-films: iedereen buitelde over elkaar om zich te distantiëren van haar discriminerende uitlatingen. Met de ondertekening van deze brief schermt ze met het principe van de vrijheid van meningsuiting, maar een weerwoord kan Rowling blijkbaar slecht verkroppen. Het vrije woord is van groter belang dan de gevoelens van welke groep dan ook, hoe pijnlijk die afweging ook is. Niet voor niets is het vrije woord verankerd in onze grondwet. Het is echter geen vrijbrief om anderen te demoniseren en te discrimineren zonder daar vervolgens zelf op aangesproken te worden.

Naz Taha
journalist 

Written by Ted

10 juli 2020 bij 08:11

Geplaatst in Diversen

3 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Sinterklaas discussie: een ramp dialoog – racisme discussie: een ramp dialoog – wat volgt voor een volgende ramp dialoog?

    Wout

    10 juli 2020 at 08:51

    • Je merkt dat verstandige mensen er steeds vaker voor kiezen om te zwijgen. Zo zie je maar hoe dom ik ben 🙂

      Ted

      10 juli 2020 at 09:04


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: