tedvanlieshout.nu

schrijver, dichter, beeldend kunstenaar

Moeten wij een Top 100 willen?

with 2 comments

Vanuit de kinderboekenwereld steeg gezucht, gesteun en gekerm op. Men had het moeilijk en deed daar massaal kond van. Wat was er aan de hand?

Een van de leukste initiatieven van de afgelopen jaren is ‘De Grote Vriendelijke Podcast’ van Bas Maliepaard en Jaap Friso. Een podcast van twee mannen die van kinder- en jeugdliteratuur houden en daar mooie afleveringen over maken. Zoals elders ook gebeurt, als het einde van het jaar nadert, hebben de heren hun toevlucht genomen tot een succesvolle formule: een Top-Zoveel, in dit geval ‘De Favoriete Kinderboeken Aller Tijden’, oftewel ‘De Grote Vriendelijke 100’. Ze doen dat in samenwerking met Hebban.nl. Iedereen was uitgenodigd om mee te doen en wie dat en plein public deed, klaagde dat het een lijdensweg was omdat de keuze beperkt moest zijn. De vraag is dan ook: waarom deed men zichzelf deze martelgang aan? Waarom zou je een slachting aanbrengen in een genre waar je eigenlijk van houdt? Het is niet nodig, er valt geen geld mee te verdienen, en de uitkomst is arbitrair.

Men doet zulke dingen omdat het ook leuk en gezellig is om je invloed uit te oefenen op een gezamenlijke lijst. De bekendste is waarschijnlijk de Top 2000 die aan het einde van het jaar op de radio te horen is. Die laat goed zien dat men geen al te hoge verwachtingen moet hebben van zo’n hitlijst; zo lang men erkent en blijft erkennen dat het amusement is, kan de “schade” die een Top-Zoveel aanbrengt beperkt blijven. Vervelend wordt het als er – en helaas is dat bijna altijd onvermijdelijk – bepaalde rechten aan worden ontleend of conclusies aan worden verbonden.

Bij het samenstellen van een top, in dit specifieke geval van kinderboeken, spelen andere elementen een grotere rol mee dan kwaliteit en diversiteit. Aanvankelijk hebben Friso & Maliepaard dat onderkend, want hun Top heet niet de “beste” of de “mooiste“, maar de “favoriete“, en dat duidt erop dat je je eigen voorkeur mag laten prevaleren. Het gaat bij toplijstjes sowieso vooral om persoonlijke smaak en belangen (denk aan het oproepen in eigen kring om op een specifieke titel te stemmen), berekening (je kunt beter een stem uitbrengen op een boek waarvan je zeker weet dat het scoort dan op een boek waarvan je weet dat het sowieso niet genoeg stemmen zal krijgen), het geheugen (recente boeken en evergreens dringen zich naar de voorgrond) en nostalgie. Dat betekent dat je redelijk goed kunt voorspellen dat bij een top van Beste Boeken een bepaald soort “leesboeken” de boventoon zal voeren, dat de grote meerderheid zal gaan voor proza, liefst met een nostalgisch tintje. Er zal, vermoed ik, nauwelijks (niet-rijmende) poëzie gekozen worden en weinig non-fictie, en ook het genre boeken voor de kleinsten zal waarschijnlijk aan de magere kant zijn. Dat is niet erg, zo lang je geen gewicht toekent aan zo’n Top, maar Bas Maliepaard deed dat op de valreep wel.

‘Hoe meer mensen een weldoordachte top 5 indienen, hoe waardevoller de uiteindelijke lijst is.’ Ai, dat betekent dat hij toch andere verwachtingen van de lijst heeft dan amusement; het betekent dat er conclusies getrokken zullen (kunnen) worden, en daarin schuilen gevaren. Kijk maar naar hoe dat gaat bij de jaarlijkse Top 2000 op de radio. De schaamtevolle constatering is ieder jaar opnieuw dat vrouwelijke artiesten volledig het onderspit delven; men kiest massaal voor het werk van mannelijke artiesten en laat zich zo lelijk in de kaarten kijken. In de top 25 staat doorgaans geen enkele vrouwelijke artiest. En dat al decennialang!

Hoe zit dat met ‘De Grote Vriendelijke 100’? Met de M/V-verhouding zal het wel goed zitten. Maar de conclusie dat de eerder genoemde genres op bitter weinig voorkeur mogen rekenen, moet ons allen, als oprechte liefhebbers van het kinder- en jeugdboek, tot nadenken stemmen. Hoe gemiddeld en weinig divers willen we het eigenlijk hebben?

Toplijsten suggereren een zekere autoriteit en dat betekent dat alle titels die niet terechtkomen in zo’n top het air krijgen van er niet toe doen. Dat is pijnlijk voor alle titels die het van incidentele liefhebbers moeten hebben. Ze zorgen ervoor dat als je in je eentje een boek heel erg mooi vindt, je voelt dat je alleen staat. Dat jouw keuze er in feite niet toe doet.

Ik schrijf dit stukje een week voor de lijst bekend wordt gemaakt: er kan niet meer gestemd worden en de uitslag staat inmiddels vast. Ik hoop dat ik ongelijk krijg, maar mijn voorspelling is toch dat er in die Grote 100 weinig plaats is voor aparte boeken, weinig plaats voor bijzondere, merkwaardige auteurs, weinig plaats voor het unieke boek, het gedurfde boek, het marginale boek, het experiment, het boek voor de eenling. Denk, als de Grote Vriendelijke 100 op 24 november openbaar wordt gemaakt, gerust maar aan de gymzaal vroeger, toen teams gekozen moesten worden en er altijd een paar kinderen waren die pas op het allerlaatst gekozen werden. En eigenlijk alleen omdat het moest. Ook hier zijn ze buitenspel gezet.

Verder wens ik iedereen veel plezier met de Grote Vriendelijke 100, want als amusement is het een geslaagd initiatief.

Written by Ted

17 november 2021 bij 06:00

Geplaatst in Diversen

2 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. “Mijn botjes zijn bekleed met deftig vel” staat nog steeds op mijn favorieten plankje. Ik houd van afwijkende muziek en werd nooit gekozen bij gym, maar toebedeeld… Niet zo erg, ik vond gym stom. Maar ik vind lijstjes wel leuk, gewoon omdat ik zelf ook graag lijstjes maak. Maar ik hang er niks aan op en ga er niet anders door luisteren of lezen. Maar ik snap je punt.

    Ivon van der Schuit

    17 november 2021 at 21:31

  2. Diversiteit! Ik zat 2007 in mijn eerste ecologiecursus op de universiteit. Er zaten 12 jongelui bij elkaar, al die teksten te lezen en trokken een gezicht van: wat is dít??? Je gaat naar een groot gebied, liefst de hele aarde, maakt een paar categorieen, laat 5 dagen lang computers lopen en dan wordt uitgeroepen: We hebben de diversiteit! Omdat ongeveer 5 parameters onderzocht worden zijn. De conclusies waren het een over het ander keer zum Haareraufen; “andere parameters bestaan dus niet”, “we waren zelfs heel verbaasd!”, we leerden ook hoe je data’s falsificeert, en altijd hebben we het zekere oordeel over het geheel. We kregen gewoon het gevoel, te jong te zijn. Een keer schreef ik een protocol met een lange discussie. Een dag later kwam de docente met hoogrood hoofd naar ons toe en zei buiten adem: “Zo kun je dat niet doen” “Wat?” “Zo.. de discussie is veel te lang. Je móét zo doen, alsof je resultaat het enig juiste was, misschien een enkel kritisch zinnetje in het einde..” De industrie weet dan ook heel precies hoe ze doorgaan kan met destructie. Want het vernietigde gebied heeft door ecologisten punten gekregen, en die moet je ergens anders weer inhalen, bijvoorbeeld door vogel- en vleermuishuisjes op te hangen. Want het gaat vooral om dieren die voor de mens subjectief belangrijker zijn.
    Ik trek nu geen vergelijking met literatuur; er zijn gewoon psychologische methoden om de ruimte voor diversiteit te vergroten. Zichzelf blootstellen in een milieu, dat je eerder niet bereikte. Je emoties en subjectiviteit transparant en aanvaardbaar maken. Luisteren in plaats van vertellen, vragen in plaats van weten, diversiteit aanstreven in plaats bezitten, cultuur en natuur als elementair recht beschouwen en consequent verdedigen…

    Annina

    26 november 2021 at 10:40


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: