tedvanlieshout.nu

schrijver, dichter, beeldend kunstenaar

Donderdagavond in Nijmegen

with 2 comments

Marjolein-Visser1_Gaby-Jongenelen-Fotografie-klein-e1508937357543-400x400Morgenavond, 16 november, ben ik in Nijmegen, samen met Maartje Wortel en Nika Walk, te gast tijdens de laatste Wintertuinsessie. In deze literaire talkshow geeft presentator-schrijver Marjolein Visser (foto) het podium aan ‘de andere verteller’.

“De bubbel waarin we leven is lastig te doorbreken, waardoor we moeilijk met totaal verschillende verhalen in aanraking komen. Wat levert het op om je in te leven in mensen die anders zijn? In het Roze Huis in Nijmegen gaat Marjolein hierover in gesprek met Ted van Lieshout en Maartje Wortel, beide veel bekroonde schrijvers die in hun werk veel verschillende en bijzondere vertellers het woord geven. De tienjarige Nika leest voor uit eigen werk.”

Aan bod zal zeker Schuldig kind komen, maar ook Onder mijn matras de erwt.

Het begint om 20.00 uur. De locatie is het Roze Huis, Sint Anthoniusplaats 1. Lees er hier meer over! – Daar staat dat het tot 23.00 uur duurt, dus nu ben ik een beetje in de war, want tegen mij is gezegd dat het tot 22.00 uur duurt.

 

Written by Ted

15 november 2017 at 07:17

Geplaatst in Diversen

Eppo van Nispen verlaat CPNB

leave a comment »

eppo_1Boekblad, het vakblad voor het boekenvak, meldt dat na ruim zeven jaar directeur Eppo van Nispen tot Sevenaer per 1 februari 2018 de CPNB gaat verlaten. Hij wordt algemeen directeur bij het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. De CPNB gaat op zoek naar een nieuwe directeur.

Written by Ted

14 november 2017 at 16:55

Geplaatst in Diversen

Maker verdwijnt, zijn werk ook?

leave a comment »

Jacques_van_Tol_(1897_-_1969)_-_portretMicha Wertheim schreef een mooi stuk dat onder meer hier en hier te lezen is. Hij verzet zich erin tegen het afwijzen van het werk van een kunstenaar als de daden in diens persoonlijke leven ons niet aanstaan. Wertheim beperkt zich min of meer tot Louis C.K., maar hij had het ook kunnen hebben over Kevin Spacey. Diens naam wordt in het stuk niet genoemd, wellicht omdat die nóg meer onder vuur ligt. Voor mij persoonlijk geldt Wertheims betoog ook voor Spacey: je kunt hem veroordelen en voortaan weigeren om naar zijn films te kijken omdat hij over de schreef is gegaan, maar dat doet niets af aan zijn kwaliteiten als acteur. Iemand is geen optelsom van zijn fouten.

Er is een voorbeeld dat ik heel mooi vind. Vroeger had je meer Amsterdamse klassiekers dan nu. Eén is zo goed als verdwenen: Als op het Leidseplein. Dat liedje, geschreven in de Tweede Wereldoorlog, lijkt verdonkeremaand, en dat kan mede te maken hebben met het feit dat van de tekstdichter, Jacques van Tol (foto), bekend werd dat hij NSB-er was geweest. Daardoor raakte zijn werk besmet. Maar dat maakt het niet minder mooi. Ik ben de tekst juist steeds mooier gaan vinden, wetend wat de achtergrond is van Van Tol. Deze vier regels uit dat lied schetsen een inmenselijk beeld waarin het verlangen naar vrede niet alleen werd gekoesterd door wie na de oorlog werd bestempeld als goed, maar ook door wie na de oorlog werd bestempeld als fout.

Als op het Leidseplein de lichtjes weer eens branden gaan,
en ’t is gezellig op het asfalt in de stad.
En bij het Lido zijn de blinden voor het raam vandaan,
dan gaan we kijken naar het sprookje, lieve schat.

Written by Ted

14 november 2017 at 06:00

Geplaatst in Diversen

Moet het werk van een kunstenaar afgewezen worden als we zijn levenswijze veroordelen?

with 2 comments

micha_wertheimMicha Wertheim schreef een stuk voor de website van NRC waar ik he-le-maal achtersta. Ik onderschrijf het op bijna alle punten. Wat ik wel mis is een uitbreiding naar andere kunstenaars die momenteel onder vuur liggen, zoals bijvoorbeeld Kevin Spacey. Of Wertheim het ook over hem heeft wordt uiteindelijk uit het stuk niet duidelijk, omdat het voor de hand had gelegen om hem wel te noemen, maar Wertheim het niet deed. Misschien vond hij het te ver voeren om alle namen te noemen die in aanmerking komen; dat begrijp ik dan ook wel weer.

Voor wie het stuk hier niet kan lezen, staat het hieronder; het staat ook op de website van Wertheim.

‘Liefde laat zich moeilijk temmen”, schreef theaterrecensent Ron Rijghard op vrijdag 10 november op de website van NRC, „maar je moet ervan af. Je partner is vreemdgegaan en wat je hart je ook voor gevoelens opdringt: het is beter de relatie te verbreken.” Rijghard beschreef in het stuk hoe moeilijk het voor hem is het seksueel grensoverschrijdend gedrag van comedian Louis C.K. te verenigen met de bewondering die hij heeft voor diens artistieke oeuvre. Of moet ik schrijven: had? Want Rijghard suggereert dat hij, even als H.B.O., F.X. en de distributeur van zijn onlangs voltooide film, zijn relatie tot C.K. heeft verbroken.

Afgezien van de vraag of je een relatie meteen moet verbreken op het moment dat je er achter komt dat je partner een keer met iemand anders naar bed is geweest, vraag ik mij vooral af of het verstandig is om de relatie die je hebt met een kunstenaar te vergelijken met de relatie die je hebt met je levenspartner.

Om te beginnen kent Ron Rijghard Louis C.K. niet. Hij kende hem niet voor bekend werd dat hij vrouwen gevraagd en ongevraagd liet kijken toen hij masturbeerde, maar hij kent hem nu nog steeds niet. Het enige dat we weten van C.K. is wat hij ons via zijn werk heeft verteld. Natuurlijk, in dat werk heeft hij verteld over wie hij is, maar we weten als publiek niet wat daarvan waar is. Als hij op het podium vertelt hoe hij op 11 september alweer stond te masturberen, weten we niet of dat waar is, of dat hij ons daarmee iets over de menselijke conditie wil vertellen. Dat doet er ook niet toe, omdat alleen de boodschap over de menselijke conditie van belang is.

In talkshows en bijvoegsels van kranten willen journalisten altijd weten wie de persoon achter het werk is. Veel makers genieten van die aandacht en vertellen graag over hun diepste geheimen. Of ze wekken de indruk dat te doen. Die nieuwsgierigheid bij het publiek is goed te begrijpen. Toen bekend werd dat Prince Charles erover fantaseerde een tampon in zijn geliefde te zijn, wilde iedereen daar het fijne van weten. Maar we moeten het bevredigen van onze nieuwsgierigheid niet verwarren met het zoeken naar relevante informatie.

Het helpt natuurlijk niet dat kunstenaars en critici graag de suggestie wekken dat kunst voor ons een moreel baken moet zijn. Eerder dit jaar, kreeg ik veel kritiek toen ik in een lezing verklaarde dat kunst voor mij vooral een amorele vrijplaats is, waar we vrij van een moreel oordeel onze eigen moraal kunnen onderzoeken. Maar zelfs wie wil geloven dat kunst ons politiek de goede kant op kan wijzen, doet er verstandig aan niet te denken dat de maker van die kunst in zijn of haar gedrag samenvalt met het werk. Kunstenaars zijn geen politici. En zelfs politici zijn maar mensen. Het feit dat het electoraat dat vaak maar moeilijk kan verkroppen, geeft alleen maar aan hoezeer er behoefte is aan een amorele ruimte waarin het menselijk tekort zonder consequenties kan worden onderzocht.

De ironie wil dat juist het werk van Louis C.K. licht schijnt op de gemankeerdheid van de mens. Op het podium neemt hij daarbij zichzelf als uitgangspunt. In de vele tv-series waar hij aan werkte, bleken de personages die hij opvoerde keer op keer van binnen veel minder mooi dan ze van buitenaf leken. In die tegenstrijdigheid zat het drama en de humor, die afgaand op zijn populariteit voor veel mensen herkenbaar was. Ook de film die hij maakte en die we misschien nooit te zien krijgen, ging over de gecompliceerde relatie tussen seksualiteit en moraal. Dat Louis C.K. zich heeft misdragen, heeft hij inmiddels zelf toegegeven, maar persoonlijk verbaast het mij niet dat iemand die zo schrijft over de donkere kant van het menselijk bestaan zelf ook een donkere kant blijkt te hebben.

Natuurlijk had ik liever gehad dat dat niet zo was. Maar dat is nu net waarom het een duistere kant is. Hoe hij met de gevolgen van die donkere kant omgaat is iets tussen hem en zijn slachtoffers. Geen van beide partijen heeft daar mijn verontwaardiging bij nodig.

Een kunstenaar is in mijn ogen niets meer of minder dan een ambachtsvrouw of -man. Iemand die iets weet te maken dat ons raakt, vermaakt en even optilt. De relatie tussen het publiek en een kunstwerk is er een waar de maker niet tussen zou moeten staan. Als iemand een roman schrijft over seksueel misbruik hoef ik niet te weten of de schrijver wel of niet misbruikt is of iemand heeft misbruikt. De roman is op het moment dat ik die oppak iets waar de schrijver niet meer over gaat. Zoals een vioolbouwer niets te maken heeft met de relatie tussen de viool en de violiste die erop speelt.

Vorig jaar maakte ik de voorstelling Ergens anders, waar ik tot verbazing van veel bezoekers, zelf niet bij aanwezig was. Aan het begin van die voorstelling, voor het publiek wist dat ik niet in het theater was, luisterde de zaal naar een interview waarin ik vertelde dat ik er vanuit ging dat het publiek het ook zonder mij wel zou redden. Zoals een kind het op een dag zonder zijn of haar ouders moet kunnen stellen. Dat was een grap. Maar wel een met een kern van waarheid. In hetzelfde interview vertelde ik dat je de relatie tussen mij en mijn publiek niet moet overdrijven. „Ik ken de meeste van die mensen niet.” En ook dat was een grap die ik meende. Als maker wil ik mijn publiek zorgvuldig en met liefde tegemoet treden. Maar de relatie die het aangaat met mijn werk, daar sta ik uiteindelijk buiten.

Wie kunst beschouwt heeft zelf de verantwoordelijkheid er iets nieuws van te maken. Wie dat niet wil, of dat nooit heeft geleerd, zal nooit verder komen dan amusement.

In het New York Times-artikel waarin het seksuele wangedrag van Louis C.K. wereldkundig werd gemaakt, werd ook comedian Tig Notaro opgevoerd. Notaro werd wereldberoemd nadat C.K. haar geniale comedyset, waarin ze het publiek vertelde dat ze net gehoord had dat ze een ernstige vorm van kanker had, onder de aandacht van het grote publiek had gebracht.

Notaro was een van de eerste comedians die vonden dat C.K. publiekelijk verantwoording diende af te leggen voor zijn gedrag. Om daar aan toe te voegen dat C.K. haar werk waarschijnlijk onder de aandacht van het grote publiek had gebracht om zijn eigen sporen te wissen. Die laatste gedachte vind ik van een cynisme waar ik koud van word. De gedachte dat alle goede dingen die iemand gedaan heeft alleen voortkomen uit een poging zijn donkere kanten te verhullen, verraadt een mensbeeld dat mijlenver verwijderd is van het mijne. Een mensbeeld waarin alleen mensen met volkomen zuiver geweten recht van spreken hebben. Waarin wordt afgestevend op een wereld waarin iedereen die zich misdragen heeft moet worden afgeschreven en weggezet. Een mensbeeld dat in mijn ogen rechtstreeks leidt naar een leugenachtige wereld. Een onhaalbare dystopie, waarin geen behoefte meer zal zijn aan satire, omdat alles en iedereen in volkomen harmonie samen leeft.

Drie jaar geleden mocht ik comedian Notaro met haar vriendin rondrijden door Nederland. Ze trad dat weekeinde in de Amsterdamse comedyclub Toomler op met een meedogenloos grappige en intelligente voorstelling. Tijdens het ritje vertelde ik haar dat ook ik ooit op het podium verteld had dat ik schildklierkanker had, nog voor de behandeling goed en wel begonnen was. Notaro reageerde door te vertellen dat een vriend van haar zijn schildklierkanker had genezen door gezonder te gaan eten. Persoonlijk ben ik van mening dat mensen die dat soort praatjes rondstrooien niet alleen kwetsend zijn voor hen die niet genezen van kanker, ik geloof ook dat ze levensgevaarlijk zijn voor patiënten die daardoor afzien van een reguliere behandeling omdat ze denken dat gezond eten genoeg is.

Maar Tig Notaro is geen arts. Ze is ook geen moreel voorbeeld voor mij omdat ze kanker heeft gehad. Ze is de vrouw die een aantal voorstellingen heeft gemaakt waar ik zeer van genoten heb, omdat ze me even hebben verzoend met hoe kwetsbaar en oneerlijk het leven is. Dat die vrouw in het echt minder indruk op mij maakte dan haar werk, was jammer, maar doet aan haar werk niets af.

Dat gezegd hebbend lijkt het me voor C.K. niet eenvoudig om weer iets te maken nu wij weten dat hij heel nare dingen heeft gedaan. Toch ben ik niet bereid afstand van zijn werk te nemen. Dat werk is inmiddels van ons. Ik houd ervan. Hij heeft het ons gegeven, en eens gegeven blijft gegeven. Datzelfde geldt voor het oeuvre van schrijvers als Wolkers, Reve, Achterberg, Céline en veel andere kunstenaars met een twijfelachtige persoonlijke reputatie, wier werk inmiddels van ons allemaal is. Mocht Louis C.K. ooit weer iets maken, dan ben ik daar wel benieuwd naar. Niet omdat ik hem iets vergeven heb. Zoals gezegd is dat iets tussen hem en de mensen die door hem beschadigd te zijn. Nee, ik ben benieuwd omdat wat hij maakt precies gaat over de contradicties van het mens zijn. Contradicties waar ik iedere dag tegenaan loop, en die ik beter heb leren accepteren dankzij zijn eerdere werk.

Liefde laat zich, zoals Ron Rijghard in zijn reactie terecht schrijft, moeilijk temmen. Maar ze is dan ook geen wijze raadgever. Liefde is iets dat wij projecteren op een ander. Wie besluit samen te leven met iemand die hij lief heeft, zal moeten accepteren dat de persoon op wie die liefde geprojecteerd is nooit het perfecte wezen is dat we zouden willen dat hij of zij is. Wie liefde voelt voor een kunstenaar die hij niet kent, moet zich afvragen waar die liefde vandaan komt. Zoals we zelf ook moeten accepteren dat we niet de persoon zijn die we zouden willen zijn. Kunst in het algemeen, en zeker het werk dat Louis C.K. tot nu toe maakte, kan ons verzoenen met die discrepantie. Al was het maar zodat als onze partner een keer vreemdgaat, we daar misschien net iets minder door geschokt zijn, en misschien zelfs een poging durven wagen om toch weer samen verder te gaan.

Written by Ted

13 november 2017 at 08:59

Geplaatst in Diversen

Mooie uitvoering Metamorphosen

leave a comment »

Mattijs van de WoerdGisteren in de Vondelkerk in Amsterdam een mooie uitvoering van een aantal stukken door het Metamorphosen Strijkorkest onder leiding van Gijs Kramers. Ter gelegenheid van het tienjarig bestaan had het orkest aan Oene van Geel gevraagd om een werk te schrijven voor orkest en zanger (Mattijs van de Woerd), en voor de tekst had Oene mij aangetrokken. Na de pauze zou het stuk worden uitgevoerd, maar er was consternatie. Wat bleek? Gedurende het gedeelte vóór de pauze was een dief in de catacomben geweest en had daar portemonnees uit de kleedkamers gestolen. Maar de show moest doorgaan en met diefstal in het achterhoofd moesten de orkestleden zich volledig concentreren op het te brengen programma, want de zaal zat vol. Dat deden ze met verve. Ze speelden geweldig! Bravo!

Voor mij was het extra spannend om Oenes stuk Metamorfasen te horen, want ik was niet bij de repetities geweest. Ik vond het fantastisch. Matthijs zong heel erg goed en uitstekend verstaanbaar, de tekst ging absoluut niet ten onder in muzikaal geweld (daar had ik eigenlijk wel op gerekend, en dat had ik ook helemaal niet erg gevonden), en de muziek was prachtig, niet in het minst doordat het orkest dus zo goed speelde. Maar het was toch misschien vooral een verdienste van Oene, die het tekstuele gedeelte niet ondergeschikt maakte aan de muziek. – Dat heb je wel eens, bij opera’s bijvoorbeeld, dat je absoluut niet kunt volgen waar de tekst over gaat. Nou, dat was hier niet het geval.

Oene en ik schudden elkaar na afloop tevreden de hand. Moeten we nog een keer doen, zeiden we. Of eigenlijk zeiden de ouders van Oene, die er ook waren, dat.

Written by Ted

13 november 2017 at 07:26

Geplaatst in Diversen

Metamorphosen met nieuw werk Oene van Geel op tekst van mij

with 2 comments

metamorfasenZaterdagavond in Haarlem en zondagmiddag in Amsterdam een bijzonder concert van Strijkorkest Metamorphosen. Ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van dit orkest schreef componist Oene van Geel een nieuw werk op basis van drie teksten van mij (een bestaand gedicht en twee nieuwe liederen). Het werk heet – hoe toepasselijk – Metamorfasen – en gaat over drie seizoenen, drie fasen van verandering in een mensenleven: dat van de jeugd naar volwassenheid, dat van het beëindigen van relaties binnen de volwassenheid, en dat van de ouderdom naar de dood.

Voor sommigen zal de eerste tekst bekend voorkomen, want het is het gedicht van mij dat begint met de regel: Als uit een kaal ei een donzig kuikentje komt. De tweede tekst is een relativerend lied over iemand die zijn leven weer oppakt nadat een relatie op de klippen is gelopen. De derde, ietwat larmoyante tekst gaat over een oude man die uit het leven wil.

Het regent en waarschijnlijk zal het altijd blijven gieten.
Ik snap het dat de zon voortaan geen zin meer heeft in mij.
Mijn plaats is in de schaduw van een serre of een suite;
o, laat mij hier maar wachten tot het over is. Voorbij.

Misschien moet ik nog tot april
of maart, maar
misschien zet God, om hemels wil,
mijn hart in februari stil.
Misschien is al in ’t volgend jaar
dit zo voltooide leven klaar.

Het stormt in mij, waarschijnlijk zal het altijd blijven woeden.
De straffe wind heeft rimpels in mijn arme vel gestriemd.
Het wilde leven dat zo fel bestaan heeft in mijn roede
is uitgeblust, en er is niets in mij dat nog ontkiemt.

Misschien moet ik nog tot april
of maart, maar
misschien zet God, om hemels wil,
mijn hart in januari stil.
Misschien is al in ’t komend jaar
mijn godvergeten door- en doorversleten leven klaar.

Misschien moet ik nog tot april
of maart, maar
misschien zet God, om hemels wil,
mijn hart al in december stil.
Misschien is in dit goede jaar
dit dorgerooide, kilgekooide, uitgelooide, omgegooide leven klaar.

Het vriest in mij, waarschijnlijk zal het eeuwen blijven sneeuwen.
O, dek mij toe en maak de wereld wit, met fris gevallen linnen.
Sneeuw op mij en vries mij in en wis mij uit, van buiten en van binnen:
sneeuw op mij een landschap
voor nieuw leven om op te beginnen.

Behalve Metamorfasen speelt het orkest, onder leiding van Gijs Kramers en met zang van Mattijs van de Woerd, het strijkkwartet Serioso opus 95 van Beethoven en Metamorphosen van Richard Strauss.

Zaterdagavond in Haarlem ben ik er niet bij, maar zondagmiddag in de Amsterdamse Vondelkerk wel. Komen jullie ook?

 

Written by Ted

9 november 2017 at 08:15

Geplaatst in Diversen

Nieuwe jas, ouwe lichamen: uitgeverij Emanuel

leave a comment »

Querido_voor_fb_en_twitter_400x400Ik durf er haast niets over te schrijven, maar toch: tot overeenstemming is het tussen WPG en de mensen van Querido Kind niet gekomen en daarom starten de zes voormalige redactieleden een nieuwe kinderboekenuitgeverij onder de imprint Emanuel bij Blossom Books in Utrecht. De redactie blijft echter in Amsterdam.

Thomas de Veen heeft er een artikel over geschreven in NRC en dat staat hier. Het artikel roept vragen op, maar beantwoordt ze niet. Dat lijkt me op zo korte termijn ook ondoenlijk, maar die vragen zijn er desondanks. Alle vragen luiden aldus: hoezo dan?

Op dit moment laat ik het hier even bij.

Written by Ted

8 november 2017 at 14:22

Geplaatst in Diversen