tedvanlieshout.nu

schrijver, dichter, beeldend kunstenaar

Onverschilligheid

leave a comment »

Ik wil even terugkomen op het stukje dat ik maandag op dit weblog zette. Aanleiding was een column van Tommy Wieringa in NRC. Ik greep het stukje aan om een lans voor kunst te breken, iets wat ik wel vaker doe, met regelmatig boze of verontwaardigde reacties tot gevolg, want kunst ligt niet alleen niet lekker bij de overheid, ook burgers kunnen er behoorlijk wat moeite mee hebben.

In dit geval kreeg ik het verwijt dat ik een scholiere te hard aanpakte. Ik baseerde me op deze passage; Tommy Wieringa: ‘Ze kwam er lekker in, zogezegd, de Rotterdamse scholiere. Nog voordat wij, drie schrijvers, aan het gesprek met de leerlingen begonnen waren schoot ze uit de startblokken om Turks fruit bij het vuil van de geschiedenis te zetten. De hoofdpersoon was een vrouwenhater, hij sloeg zijn meisje. Ze begreep niet waarom ze het had moeten lezen en al helemaal niet waarom het tot de canon behoorde. Het boek deugde niet omdat de hoofdpersoon niet deugde. Volgens deze logica vervalt ook het onderscheid tussen een racistisch personage en een racistisch boek – waarbij een wezenlijke kwaliteit van de roman verloren gaat: de mens laten zien in al zijn manifestaties tussen engel en duivel.’

Nu is een column geen weergave van de feiten, maar een mening. Wieringa had een specifiek meisje voor ogen, ik niet. Ik had het dan ook niet over “dit meisje”, maar over “mensen zoals dit meisje”. Het ging mij om een groep die onverschillig staat tegenover kunst die niet naar de zin is of niet in de smaak valt. Dat die groep niet alleen uit scholieren bestaat, bleek uit bijvoorbeeld deze reactie op mijn stukje: ‘Het meisje heeft gelijk. Ik ben al vanaf mijn veertiende haar mening toegedaan – ik ben van 1965 -. Ik heb Wolkers altijd al een …piep…gevonden en zijn boeken ook. De film Turks Fruit geeft een mooi tijdsbeeld, maar zelfs Rutger Hauet zet een lul neer.’

Dat onderschrijft precies mijn stelling dat men tegen kunst is uit onverschilligheid. Iets niet mooi vinden, de persoonlijke smaak daarbij maatgevend laten zijn en om die reden afwijzen – of omdat je de schrijver een lul vindt – ís onverschilligheid. Onverschilligheid is dat het je niks kan schelen of iets behouden blijft en je zult er zeker niet voor opkomen als het kunstwerk in kwestie onder vuur ligt.

Om het dan maar bij mezelf en dit specifieke boek te houden: ik heb het als tiener gelezen en ik vond het een afschuwelijk boek. Maar dat weerhield mij er niet van om te erkennen dat het een kunstwerk is. Geen Heilige Kunst, geen heilig huisje waar niet tegenaan geschopt mag worden, maar een creatieve prestatie van een individuele kunstenaar die daar een eerlijke benadering en geen achteloze behandeling voor verdient.

Wat mij stoort, is dat bij de reacties op mijn pleidooi voor kunst veel mensen er één stukje uithalen dat niet bevalt en daar dan op losgaan – met weer een stroom van reacties dáár op volgend – waardoor de strekking van het betoog ondergesneeuwd raakt. Nee, het gíng niet om dit meisje; het ging om de taak die mensen hebben om kunst die zich niet kan verweren in bescherming te nemen tegen onbehouwenheid. Natuurlijk mag je discussiëren over kunst en mag je een kunstwerk niet mooi vinden en zelfs afwijzen, maar de trend is nu om meteen maar te cancellen en het hoeft allang niet meer alleen culture te zijn.

Written by Ted

23 juni 2021 at 10:58

Geplaatst in Diversen

Ontregelende kunst. Oei!

with 4 comments

Toen ik 17 was, werd ik uit mijn jazzballetles geplukt om voor een folder van het Van Abbemuseum in Eindhoven te poseren. In die folder wilden ze kunstwerken van de Amerikaanse kunstenaar Bruce Nauman illustreren aan de hand van een model. Ik was apetrots, maar teleurgesteld toen bij de opening van de tentoonstelling niemand mij op de foto’s kon herkennen. Ik was tot een silhouet teruggebracht (ja, ik had toen lang haar).

Dat nam niet weg dat ik hevig geïnteresseerd raakte in Nauman. Ik vond het ronduit schokkend om te zien dat hij filmpjes toonde waarop hij zich aftrok. Bouncing balls, heette dat. In mijn boek ‘Wat is kunst?’ heb ik aandacht aan een ander werk van hem besteed.

Nu is er in het Stedelijk opnieuw een tentoonstelling van Nauman, bijna vijftig jaar later. Het Stedelijk: ‘Ontregelend, indringend en absurdistisch’. – Ontregelend. Oei! Ga kijken, nu het nog mag!

Written by Ted

22 juni 2021 at 08:31

Geplaatst in Diversen

Turks Fruit: ‘deugt niet!’

with 4 comments

In zijn NRC-column (19 juni) vertelt Tommy Wieringa over een recent bezoek dat hij bracht aan een school in Rotterdam, samen met Kader Abdolah en Abdelkader Benali. Een scholiere viel het boek Turks Fruit van Jan Wolkers aan; ze begreep niet waarom ze het had moeten lezen en waarom het tot de canon behoort, want het boek deugt niet door de wijze waarop de hoofdpersoon met zijn meisje omgaat. Wieringa en Abdolah verdedigden het kunstwerk en volgens Wieringa zweeg Benali. Die reageerde een week later pas, in zijn column in Trouw. Wieringa citeert Benali: ‘Het enige wat ik dacht was: “Niet doen, jongens. Luister naar haar.” Heeft ze een punt, vraag ik me af? Hebben we als generatie iets gemist? Vereenzelvigen we ons te veel met die stoere, witte ik-verteller?’

Die uitspraak sluit aan bij de opvatting dat kunst er niet is om te verwonderen, maar om de toeschouwer te bevestigen in wat-ie al weet en vooral in wat-ie al víndt. Als kunst niet aansluit bij de normen en waarden van de toeschouwer – de lezer – dan moet die kunst worden afgewezen.

Maar literatuur – kunst – helpt je om je te verplaatsen in een ánder, niet per se in het zoeken naar hoe je samenvalt met de personages in een boek of met de auteur van dat verhaal. Dat is het mooie van kunst: je duikt dieper in de geest van een ander mens en dat levert verwondering en inzicht op. Je moet kunst niet toetsen aan de kleinburgerlijke moraal die de mode van het moment voorschrijft, maar aan bredere perspectieven.

Benali is zelf een kunstenaar en had, vind ik, op die school of anders in zijn column, op moeten komen voor kunst en niet voor de onverschilligheid. Want dát is het. Mensen zoals deze scholiere willen geen boeken lezen waarin vrouwen tegen hun zin seks hebben, maar wel naar liedjes luisteren waarin dat gebeurt en naar Netflixseries waarin opgehemelde boeven zonder gestraft te worden hun walgelijke gang gaan. Entertainment bóven kunst. Zo is het: morele verontwaardiging zit in de opgestoken wijsvinger en de uitgestoken middelvinger, maar niet in de vingers die in de jampot graaien.

De waarde van een kunstwerk als Turks Fruit meet je af aan het vermogen dat het heeft om de ruimte in je eigen hoofd te verkennen. Dat is echt iets anders dan je eigen normen en waarden gebruiken om je voor verlichting af te sluiten.

Written by Ted

21 juni 2021 at 07:06

Geplaatst in Diversen

“Boer Boris en Bakkertje Bas” is een smakelijk nieuw prentenboek in een iconische serie

with 2 comments

Fijne bespreking in dagblad Trouw!

‘”Boer Boris en Bakkertje Bas” is een smakelijk nieuw prentenboek in een iconische serie’, schrijft Bas Maliepaard over de allernieuwste Boer Boris:

‘Wat begon met een eenvoudig telboek, groeide uit tot een iconische prentenboekenserie met speelse verhalen van constante kwaliteit. Boer Boris en Bakkertje Bas is alweer het veertiende deel en hoewel het misschien niet het opvallendste verhaal uit de reeks is, levert het dankzij de soepel rijmende tekst – toegankelijk, maar rijk van taal – en de geweldige tekeningen toch weer een smakelijk voorleesboek op.

Boer Boris bestelt bij Bakkertje Bas (met blits blinkende vetkuif) een taart voor de verjaardag van zijn paard. “Natuurlijk, dat kan. Wat voor taart moet het zijn?/ Met nootjes? Met room? Chocola? Marsepein?/ O nee? Het paard mag dat allemaal niet?/ Het mag wel een taart zijn van haver en biet/ van gort en van gras en van stro en van hooi?/ Jazeker, dat kan, hij wordt lekker en mooi!”

En als bakkertje Bas met taart en al de sloot in rijdt, moet Boris hem komen redden.

Hopman excelleert in dit boek met zijn verrukkelijk gedetailleerde interieurs (die bakkerswinkel!) en stadsgezichten vol sierlijke, versierde gevels in frisse regenboogkleuren. Om je vingers bij af te likken.’

Written by Ted

19 juni 2021 at 08:27

Geplaatst in Diversen

De etalage van de Utrechtse Kinderboekwinkel

with one comment

De Utrechtse Kinderboekwinkel heeft heel veel werk gemaakt van hun etalage. Fantastisch! Ze hebben zelfs broodjes gebakken om het uitkomen van de nieuwe Boer Boris extra luister bij te zetten. Maar wees gerust: het kind staat niet permanent buiten ‘Boer Boris en Bakkertje Bas’ omhoog te houden! 😉

Written by Ted

15 juni 2021 at 07:12

Geplaatst in Diversen

Boer Boris en Bakkertje Bas

leave a comment »

Het paard van Boer Boris is jarig, maar Boer Boris heeft geen tijd om een taart te bakken. Hij belt Bakkertje Bas. Maar als Bakkertje Bas in de problemen komt, wie belt hij dan? Juist: Boer Boris!

Het veertiende deel van de prentenboekenserie rond Boer Boris is verschenen. En is het ’t laatste? Nee, zeker niet. We zijn al aan het werk voor deel vijftien, dat volgend jaar verschijnt, als Boer Boris tien jaar bestaat. Gaan we dat vieren? Jazeker! En wie bellen we dan voor taart? Bakkertje Bas!

Written by Ted

10 juni 2021 at 06:09

Geplaatst in Diversen

AstraZeneca

with 8 comments

Ik voel me onderhand wel een stumper. Ik kreeg begin april mijn eerste AstraZenecaprik omdat de jongere leeftijdsgroep – 60-64 jaar – niet durfde. Ja, als ik had mogen kiezen had ik Pfizer genomen, maar mijn gedachtegang was dat je je niet alleen voor jezelf laat inenten, maar ook voor je omgeving: hoe meer mensen gevaccineerd zijn, hoe beter beschermd is iedereen. Maar onderhand zijn de AstraZenecageprikten wel de lulletjes van de samenleving geworden; zelfs bekende Nederlanders die zich en public hebben laten inenten hebben dat laten doen met een ánder vaccin dan AstraZeneca. Hugo de Jonge zelf: Pfizer. Nu blijkt dat alle weigeraars toch nu al aan de beurt komen met een vaccin naar keuze, en ze zijn nog eerder klaar ook. Er liggen honderduizend AstraZenecavaccins in het koelhuis – goed dat ze naar Suriname gaan, want mijn huisarts krijgt ze toch niet. Hij krijgt pas eind juni vaccins geleverd en ik krijg ook dan pas mijn tweede prik. Dat is nadat de weigeraars hun twee prikken hebben gehad. Die kunnen ook een geel vaccinatieboekje krijgen; ik niet, want die biedt de de GGD wel en de huisarts niet. De vraag is wel: moet ik die tweede prik wel nemen? Een ezel stoot zich in ’t gemeen niet twee keer aan dezelfde steen. Of toch maar gewoon die tweede prik nemen? Inmiddels is het risico bijgesteld naar 1 op 100.000, en hoe staat dat bij twéé prikken met hetzelfde vaccin?

Voor wie op de bijwerkingen van AstraZeneca wil letten, heeft NRC een overzichtje gemaakt:

Artsen vragen mensen in de weken na vaccinatie te letten op klachten: kortademigheid, pijn op de borst of in de buik, zwelling of kou in arm of been, ernstige of verergerende hoofdpijn of wazig zicht, een bloeding die niet vanzelf stopt of meerdere kleine blauwe plekken, rode of paarse plekjes, bloedblaren onder de huid. Het zijn allemaal klachten die kunnen wijzen op de zeldzame ernstige bijwerking. Onderzoek in het ziekenhuis moet uitsluitsel geven of het inderdaad om een stollingsstoornis gaat. Als artsen er op tijd bij zijn kan het goed behandeld worden en is het al snel niet meer levensbedreigend.’

Written by Ted

5 juni 2021 at 16:04

Geplaatst in Diversen

Wat is kunst? ‘Een prachtig boek’

leave a comment »

StoerLeesVoer bespreekt ‘Wat is kunst?’

Written by Ted

1 juni 2021 at 05:32

Geplaatst in Diversen

Nadine over Muggemietje op De Waanzinnige Podcast!

leave a comment »

Vandaag gaat De Waanzinnige Podcast over de achtjarige Nadine die een van haar favoriete boeken voorstelt: De gemene moord op Muggemietje. In een aanstekelijk interview met Marije Ravelli vertelt ze over het boek en ook een beetje over zichzelf. Erg leuk om naar te luisteren en mooi gemaakt!

Written by Ted

28 mei 2021 at 06:14

Geplaatst in Diversen

‘Fantastisch, origineel naslagwerk voor de kunstliefhebber of kunstliefhebber in wording’

leave a comment »

‘Een meisje komt dit boek binnen en stelt de vraag: Wat is kunst? Ze krijgt een eiland om dat uit te vinden. Ted van Lieshout, auteur van het boek, daagt een meisje uit om in haar eigen verbeelding op zoek te gaan naar antwoorden. Ondertussen vertelt hij over kunst en cultuur: van schets tot schilderij, van masker tot mozaïek en van dans tot design. Wat is kunst? Wat is cultuur? Waarom is kunst belangrijk?

In drie woorden

Kunst, cultuur en educatief

In meer woorden

Liefhebbers van kunst opgelet, want dit boek is een echt pareltje. En weet je nog niet of je van kunst houdt, blader dan eens door dit heerlijke kunstprentenboek. Wie weet word je door dit boek wel een ware kunstliefhebber. Het zou zomaar kunnen…

Dit boek is lastig te vangen in woorden. Eigenlijk moet je het boek gewoon zien, voelen en doorbladeren. Zowel in woord (de teksten), als in beeld (de vormgeving van het boek) als in inhoud (foto’s en beschrijvingen van uiteenlopende kunstvormen) wordt de lezer geprikkeld en uitgedaagd om na te denken over kunst en cultuur. Het boek is ontzettend origineel gemaakt en is een lust voor het oog. Doordat er zoveel verschillende onderwerpen aan bod komen, kan het niet anders dan dat er iets bij zit, wat je belangstelling wekt. Misschien houd je van schilderkunst of van fotografie, popart of land art. Alles komt voorbij in dit boek!

De vraag wat kunst is, wordt steeds een beetje beantwoord in een kader op de linker pagina. Daarna wordt er uit die tekst één woord uitgekozen bijvoorbeeld kunst, verveling, eiland, aanspoelen en hoge golf. Dan staat er rechts van het kader ‘over ….. gesproken’ en dan wordt dat gedeelte toegelicht door middel van een kunstvorm. Lastig om onder woorden te brengen, ervaren maakt het pas echt compleet.

Wat is de auteur, Ted van Lieshout, toch veelzijdig. Je merkt aan alle kanten dat dit boek echt vanuit een passie voor kunst ‘samengesteld’ is. Het is echt een cadeauboek geworden. Dit is een boek om vaak door te bladeren en bij weg te dromen.

Wat is kunst? Begin een eiland… is een fantastisch, origineel naslagwerk voor de kunstliefhebber of kunstliefhebber in wording van 9 tot 12 jaar.’

Sigrid Olivier op https://kinderboekenjournaal.nl/review/wat-is-kunst-begin-een-eiland/

Written by Ted

27 mei 2021 at 05:11

Geplaatst in Diversen

Iepenzaad

with 2 comments

In Amsterdam zie je de sporen:
het sperma vliegt je om de oren,
het zaad ligt duimendik op straat,
de gracht drijft vol ejaculaat.

Kinderen graaien met hun hand
door de lozing als door zand
en hun ouders doen alsof
het geen kwakje is, maar stof.

Het is begonnen toen we sliepen,
eind april, als ieder jaar:
bijna tachtigduizend iepen
kwamen met z’n allen klaar.

© Ted van Lieshout

Op 6 mei 2009, 27 april 2011, 14 mei 2012, 26 mei 2013, 6 mei 2014, 9 mei 2015, 14 mei 2016, 2 mei 2017, 13 mei 2018, 24 april 2019 en 11 mei 2021 zette ik bovenstaand gedicht op mijn weblog; het is een gewoonte geworden om elk jaar dit gedicht van mij online te zetten als de stad bezaaid ligt met iepenzaad. Iepenzaad wordt eufemistisch ook wel lentesneeuw genoemd.

Written by Ted

21 mei 2021 at 05:43

Geplaatst in Diversen

Hugo de Jonge moet een poosje naar een onbewoond eiland

with 4 comments

Hugo de Jonge vindt dat je best een dagje zonder kunst kunt; kunst heet niet essentieel te zijn. Dat verklaart misschien waarom hij de minister is die over onze zieken waakt en niet over onze kunstenaars. Veel mensen die ervan overtuigd zijn dat kunst ertoe doet, zie je terug in musea en theaters; veel mensen die denken dat kunst er niet toe doet, zie je terug in het ziekenhuis.

Het best zou zijn om De Jonge in zijn nakie en zonder bagage te droppen op een onbewoond eiland en hem zelf te laten uitvinden dat kunst van levensbelang is, dat je zelfs doodgaat als je je dagelijkse portie kunst niet krijgt. Maar als dat te ingewikkeld of omslachtig voor hem is, kan hij ‘Wat is kunst?’ lezen, want daarin gebeurt precies dat: een meisje wordt op een onbewoond eiland gedropt en vindt uit wat kunst is en waarom je niet kunt leven zonder kunst.

Written by Ted

19 mei 2021 at 07:52

Geplaatst in Diversen

Twéé Gouden Griffels graag!

with 2 comments

Sinds halverwege de negentiger jaren is er nogal gesold met de prijzenregen rond de Gouden Griffel. De Griffel, tot lang bedoeld voor alle boeken tot 16 jaar, werd toen opgesplitst: de Gouden Griffel werd voor onder de 12 en de Gouden Zoen voor boven de 12. Dat werkte allemaal niet zo goed, dus er kwamen steeds nieuwe veranderingen, waardoor het merk Gouden Griffel wel bleef stáán, maar elke onderscheiding voor boeken voor jongeren mislukte. Sinds een paar jaar kunnen jeugdboeken weer meedoen voor de Gouden Griffel, waardoor de prijzen in ieder geval weer bij elkaar zitten. Het is nu tijd om de laatste stap te zetten: terug naar hoe het ooit was: twéé Gouden Griffels. Eén voor 12- en één voor 12+.

Waarom is dat nodig? Het gaat om de continuïteit. Je wilt dat kinderen onder de twaalf met hun Gouden Griffel doorgroeien naar het lezen van boeken voor jongeren en als daar óók een Gouden Griffel voor is, gaat het om een voortzetting en niet om het nemen van een hobbel. Lezen moet in één vloeiende lijn en daar helpt een prijs bij die zowel kinderen als jongeren tot lezen aanspoort.

Voor de boeken zelf is het ook goed, want ze zijn niet goed te vergelijken. Een prentenboek of een boek voor beginnende lezers is echt wat anders dan een jongerenroman. Maar adolescentenliteratuur komt er nu helemáál niet aan te pas: de categorie voor de oudsten loopt van 12 tot 16, en dat is ook weer zo’n gekunstelde grens.

Met een Gouden Griffel voor de leeftijdsgroep 0-12 en een Gouden Griffel voor 12-18 heb je de hele bups te pakken en zit nergens meer een kloof.

‘Ja maar, er zíjn al zo veel prijzen!’

Ik heb het al vaker gezegd: wie graag wil bezuinigen kan bezuinigen op eigen zuurheid, ontevredenheid, negatieve kwaliteiten, hatelijkheden en andere narigheden die gerust minder mogen. Pas als je hebt bezuinigd op negatieve dingen, mag je je pijlen richten op positiviteit en leuke dingen. Want reken maar dat iedereen die een Zilveren Griffel heeft gewonnen, daar heel blij mee was!

‘Ja maar, die prijzen devalueren als je er te veel hebt!’

De griffels zijn er omdat er zo veel verschillende categorieën zijn en vormen samen zo een aanbevelingslijst die ook commerciële kwaliteiten heeft. Bij de Griffels heb je veel minder vaak dat boekhandelaren mopperen omdat alwéér een onverkoopbaar boek een prijs (voor volwassenen) heeft gewonnen.

Written by Ted

13 mei 2021 at 09:25

Geplaatst in Diversen

Hand geven mag wegblijven

with one comment

Langzaam gaat alles weer naar ‘normaal’. Normaal betekent: terug naar een leven van om de zoveel dagen verkouden zijn. In het afgelopen jaar ben ik nog nooit zo weinig verkouden geweest. Dat komt natuurlijk door het op afstand blijven en door het elkaar geen hand meer geven. Als ik één ding van het coronatijdperk mee zou mogen nemen, dan is het misschien nog moeilijk kiezen, maar ik geloof dat ik zou gaan voor het elkaar niet meer begroeten met de hand. De herkomst ervan schijnt te zijn dat je door het geven van een hand liet zien dat er geen wapen in zat. Nou, dat lijkt me niet meer nodig. Helaas hebben we in het afgelopen jaar geen nieuwe manier van begroeten aangenomen, zoals een buiginkje of de hand voor de borst, waardoor ik denk dat het handenschudden weer gewoon zal terugkeren, maar ik wil toch gaan proberen om daarin zo terughoudend mogelijk te zijn. Ik zoen liever een wildvreemde drie keer op de wang (en dan bedoel ik het wang tegen wang ritueel met drie keer de lippen tuiten in de lucht) dan dat ik hem een hand geef. Van die hand weet je immers niet waar die net geweest is, zoals in de bilspleet of aan de wc-deurklink of diep in de neus, terwijl je van een wang weet dat die daar – onder normale omstandigheden – nooit in de buurt kan zijn geweest. De vraag is natuurlijk wel: hoe onbeleefd zal het worden gevonden als je geen hand meer geeft? Zou het niet zo moeten zijn dat het onbeleefd is om iemand een hand te geven als je net je snotneus hebt gepoetst omdat je weer verkouden bent geworden van het handenschudden?

Written by Ted

11 mei 2021 at 05:25

Geplaatst in Diversen

Boer Boris tekenles: een paard!

leave a comment »

Maandag, tijd voor weer een tekenles van Philip Hopman. De eennalaatste voorlopig, want over twee weken beginnen we op het Boer Boris Kanaal op YouTube met het beantwoorden van vragen van kinderen. Vandaag laat Philip zien hoe je een paard kunt tekenen.

Written by Ted

10 mei 2021 at 06:16

Geplaatst in Diversen